شته ها مهم ترین آفات سورگوم جارویی  Sorghum cerenuumدر منطقه میانه بوده و کشاورزان بدون توجه به فعالیت حشرات مفید، برای حفظ محصول بارها از آفت کش های شیمیایی استفاده می کنند. در این تحقیق با توجه به اهمیت حفاظت و حمایت از دشمنان طبیعی در برنامه های مدیریت تلفیقی آفات، شکارگرهای اختصاصی شته ها شامل کفشدوزک ها، مگس های گلSyrphidae  و بالتوری ها جمع آوری و شناسایی شده و تغییرات جمعیت آن ها در مقایسه با شته های میزبان مورد بررسی قرار گرفت. برای این منظور شکارگرها هنگام بازدید از کلنی شته ها و نیز با استفاده از تور حشره گیری جمع آوری شدند. در این تحقیق از مگس های گل، گونه Sphaerophoria scripta، از بالتوری ها، بالتوری سبزChrysoperla carnea  و از کفشدوزک ها، کفشدوزک هفت نقطه ای Coccinella septempunctata، کفشدوزک یازده نقطه ایC. undecimpunctata ، Hippodamia variegata،Scymnus cf. frontalis  و Propylea quatuordecimpunctata از کلنی دو گونه شته معمولی گندمSchizaphis graminum (Rondani)  و شته برگ ذرت Rhopalosiphum maidis (Fitch) جمع آوری و شناسایی شدند. در بین شکارگرها، تطابق زمانی فعالیت و همبستگی مثبت جمعیت مگس های گل با شته معمولی گندم و کفشدوزک ها با شته برگ ذرت کاملا مشهود بود. در بین کفشدوزک ها گونه Scymnus cf. frontalis به دلیل تخم گذاری در مزارع سورگوم مهم ترین و فراوان ترین گونه کفشدوزک ها بوده و حشرات کامل بالتوری سبز با توجه تغذیه از مواد قندی و عدم تخم گذاری در مزرعه، در کنترل جمعیت شته های سورگوم جارویی اهمیتی نداشتند.

شته (Panzer) Chaitophorus populeti مهم ترین شته سپیدار، Populus alba، از نظر جمعیت و خسارت در استان چهارمحال و بختیاری است. طی سال های 1379 و 1380 تغییرات جمعیت این شته و شناسایی شکارگرهای آن در چهار منطقه از این استان شامل جونقان، زاینده رود، باباحیدر و چشمه علی مورد بررسی قرار گرفت. به منظور بررسی روند تغییرات جمعیت شته و شکارگرهای آن در هر یک از این مناطق، در طول فصل رویش، هر هفته 4 شاخه به طول 30 سانتی متر از ارتفاع 120 سانتی متری در چهار جهت جغرافیایی از چهار درخت سپیدار قطع گردید و تعداد شته ها و شکارگرها روی شاخه ها شمارش شد. اوج جمعیت شته در سال 1379، در نیمه اول خرداد و در سال 1380، درنیمه دوم خرداد، به ترتیب با میانگین 165±8.8 و 184±6.6 شته در شاخه اتفاق افتاد. تجزیه آماری داده ها اختلاف معنی داری را بین انبوهی جمعیت شته در سال های 1379 و 1380 در ایستگاه های مورد بررسی و جهات مختلف جغرافیایی نشان نداد (P>0.05). شکارگرهای جمع آوری شده از چهار منطقه نمونه برداری طی دو سال بررسی شامل چهارگونه کفشدوزک، یک گونه بالتوری، دو گونه سن و یک گونه از دو بالان بودند. بین جمعیت شته و شکارگرهای آن همبستگی معنی داری وجود داشت. ضریب تبیین محاسبه شده بین جمعیت شته با جمعیت کفشدوزک ها و نیز بین جمعیت شته با جمعیت سایر شکارگرها در سال 1379 به ترتیب 0.78 و 0.48 و در سال 1380 به ترتیب 0.88 و 0.84 بود که درهر دو سال و در هر چهار ایستگاه، ضریب تبیین به دست آمده بین جمعیت شته و کفشدوزک ها بیشتر از ضریب تبیین به دست آمده بین جمعیت شته و سایر شکارگرها بود.

به منظور مطالعه تغییرات تراکم و پراکنش فضایی و نیز طراحی یک برنامه نمونه برداری دنباله ای با دقت ثابت برای جمعیت شکارگرهای مهم شته خوار، طی دو فصل زراعی 1385 و 1386 با استفاده از تور حشره گیری از مزارع گندم پنج ناحیه مختلف در اطراف گرگان به صورت هفتگی نمونه برداری به عمل آمد. با استفاده از شاخص ها و مدل های مختلف، پراکنش فضایی جمعیت شکارگرها برآورد شد و به کمک نمونه برداری دنباله ایِ مدل گرین، تعداد نمونه لازم و معادلات خطوط تصمیم گیری به منظور برآورد میانگین جمعیت آن ها محاسبه گردید. جمعیت کفشدوزک های هفت نقطه ای (Coccinella septempunctata L.) و شطرنجی (Propylea quatuordecimpunctata L.) و مگس های سیرفید Eupeodes corollae (Fabricius) و Episyrphus balteatus (De Geer) به ترتیب 18.75، 14.25، 41.54 و 6.02 درصد از جامعه شکارگرها را به خود اختصاص دادند. به استثنای مگس E. corollae، ضرایب تیلور سه شکارگر دیگر با عدد یک اختلاف معنی داری نداشتند و پراکنش جمعیت آن ها از نوع تصادفی بود. برازش پراکنش جمعیت شکارگرها با مدل پواسون نیز نشان داد که توزیع فضایی جمعیت آن ها در بیش تر تاریخ های نمونه برداری از نوع تصادفی بود. بر اساس نتایج نمونه برداری دنباله ای، تعداد نمونه لازم جهت قطع خطوط تصمیم گیری به دو عامل تراکم جمعیت و دقت مورد انتظار بستگی داشت، به طوری که در دقت 0.25، تعداد نمونه لازم جهت برآورد میانگین جمعیت کفشدوزک C. Septempunctata از 400 عدد در تراکم 0.033 به 41 عدد در تراکم 0.6 و تعداد نمونه لازم برای برآورد میانگین جمعیت کفشدوزک P. quatuordecimpunctata از 775 عدد در تراکم 0.02 به 10 عدد در تراکم 1.8 کاهش یافت. تعداد نمونه لازم جهت برآورد میانگین جمعیت مگس های E. corollae و E. balteatus نیز بر حسب تراکم جمعیت آن ها به ترتیب بین 4 تا 400 و 57 تا 175 عدد نوسان داشت. به طور کلی، استفاده از تور حشره گیری در تراکم های بالای جمعیت، روش مقرون به صرفه ای می باشد، اما در تراکم های پایین جمعیت، رسیدن به دقت 0.25 مستلزم برداشتن تعداد زیادی نمونه است. توصیه می گردد که دقت و سودمندی روش تور حشره گیری با سایر روش های نمونه برداری مقایسه گردد تا بهترین روش جهت نمونه برداری از جمعیت شکارگرهای شته خوار در مزارع گندم مشخص شود.

در این مطالعه جذابیت نسبی 16 گونه گیاه گلدار برای حشرات بالغ خانواده سیرفیده با مشاهده فراوانی بازدیدهای تغذیه ای در مدت معین ارزیابی شد. ارزیابی ها در دو مکان، مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی و پردیس دانشگاه فردوسی مشهد در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تکرار انجام شد. در هر دو مکان بررسی، تفاوت های معنی داری در تعداد بازدیدهای تغذیه ای سیرفیدها از گل های مختلف مشاهده گردید. در مزرعه تحقیقاتی، گیاهان رازیانه، بابونه، بومادران، گل راعی، اسطوخودوس و زنیان جذابیت بیشتری نسبت به همیشه بهار، گندمی، مریم گلی، شوید و زبان در قفا داشتند. در این میان، رازیانه، گل راعی و بابونه در سرتاسر دوره نمونه برداری از جذابیت بالایی برخوردار بودند ولی جذابیت زنیان و اسطوخودوس در اواخر فصل افزایش یافت. در پردیس دانشگاه، گل های اطلسی، بابونه و ستاره ای جذاب ترین گل ها بوده، در حالی که ابری، بومادران و کری ابسیز جذابیت متوسط داشته و گل جعفری کمتر مورد بازدید قرار گرفت. بطور کلی، گل ستاره ای، اطلسی و بابونه بیشتر از سایر منابع شهد و گرده مورد بازدید مگس های گل قرار گرفتند، اما جذابیت آنها در طول دوره نمونه برداری ثابت نبود. چنانکه در اولین دو هفته نمونه برداری بابونه جذاب ترین گل بود ولی در هفته های آخر نمونه برداری گل ستاره ای بیشترین جذابیت را برای مگس های گل داشت. در این بررسی 9 گونه و 2 جنس مگس سیرفید بشرح زیر شناسایی شدند:Sphaerophoria scripta (L.), Episyrphus balteatus (DeGeer), Eupeodes corolla (Feb.), Syrphus ribesii (L.), Eupeodes nuba (Wied.), Syrphus vitripennis (Meigen), Paragus bicolor (Fabr.), Sphaerophoria ruppellii (Wied.), Paragus tibialis (Fallen), Eristalis spp., Syritta pipiens..در میان گونه های شته خوار، گونه های Sphaerophoria scripta، Episyrphus balteatus و Eupeodes corolla فراوانی بیشتری داشتند.

بالتوری ها از حشرات شکارگری هستند که در برنامه های مبارزه بیولوژیک به میزان زیادی مورد استفاده قرار گرفته اند. در این میان بالتوری سبز Chrysoperla carnea (Steph.) (Neuroptera: Chrysopidae) بیشترین توجه را به عنوان یک عامل مبارزه بیولوژیک امیدبخش برای آفات گلخانه ای و مزرعه ای به خود جلب نموده است. در تحقیق حاضر دو روش رهاسازی تخم بالتوری، به صورت پاشیدن تخم به صورت مخلوط با خاک اره نرم به عنوان ماده حامل تخم و استفاده از کرایزوبگ (کیسه های توری مخصوص) در گلخانه روی گیاه خیار Cucumis sativum L. و شته سبز جالیز Aphis gossypii Glover مقایسه شدند. مقایسه نسبت رهاسازی 1:5 با دو روش رهاسازی در شرایطی که در هر قفس 4 گیاه بود، در قالب طرح بلوک کامل تصادفی انجام شد. اولین رهاسازی تخم بالتوری نشان داد که بین دو روش اختلاف معنی دار نبود و 80-84 درصد نسبت به شاهد کاهش رشد جمعیت شته مشاهده شد. اما تکرار رهاسازی یک هفته بعد از اولین رهاسازی، 94-95 درصدکاهش رشد جمعیت شته را نشان داد. چنانچه آزمایش ها در قفس و بدون حضور شکارگرهای عمومی تخم ولارو بالتوری مانند مورچه انجام شود هر دو روش در کنترل شته دارای اثر یکسان هستند. در روش رهاسازی تخم با خاک اره نکروزه شدن برگ ها مشاهده شد که در روش کرایزوبگ روی گیاه میزبان دارای اثر سو نبود. گرچه کارایی هر دو روش در رهاسازی تخم بدون حضور شکارگرهای عمومی یکسان بود ولی از آنجایی که روش کرایزوبگ تخم ها را از حمله شکارگرهای تخم حفظ می کند بنابراین جهت استفاده در شرایط گلخانه های تجاری که مورچه ها و دیگر شکارگرهای عمومی حضور دارند مناسب تر می باشد.

در بررسی های انجام شده سال های 1380 و 1381 در مزارع کلزا منطقه سیستان، چهار گونه شته، مورد شناسایی قرار گرفتند، که در میان آنها گونه Brevicoryne brassicae (شته مومی کلم) با 89 درصد فراوانی، گونه غالب بوده است. برای بررسی تغییرات جمعیت شته مومی، در هر یک از مزارع ایستگاه تحقیقاتی زهک و مزارع اطراف با وسعت تقریبی هر کدام نیم هکتار، به طور هفتگی تعداد 30 برگ از بوته های کلزا، به صورت تصادفی برداشت شد و براساس این نمونه برداری ها، مشخص شد که جمعیت شته ها به ویژه شته مومی از نیمه دوم اسفند تا اواخر فروردین ماه، با میانگین دمای روزانه 22-28 درجه سانتی گراد و رطوبت نسبی 45-65 درصد در اوج بود. هم چنین بررسی های به عمل آمده در شرایط کنترل شده (دمای 25±2 درجه سانتی گراد و رطوبت نسبی 75±5 درصد)، نشان داد که طول دوره یک نسل (مدت زمانی که یک نوزاد شته لازم دارد تا به مرحله تولید مثل برسد)، 6-7 روز و طول عمر یک شته بی بال، 20-31 روز و تعداد نوزادان حاصل از آن، 18-98 عدد بود، در حالی که تعداد برای یک شته بی بال در شرایط متغیر آزمایشگاهی 93-22 عدد نوسان داشته است.در بررسی های مربوط به شناسایی شکارگرها و پارازیتوئیدها، در نمونه برداری های صورت گرفته، شکارگرهای جمع آوری و شناسایی شده از مزارع کلزا مربوط به شناسایی شکارگرها و پارازیتوئیدها، در نمونه برداری های صورت گرفته، شکارگرهای جمع آوری و شناسایی شده از مزارع کلزا طی سال های مورد بررسی، شامل پنج گونه کفشدوزک (Col: Coccinellidae)، چهار گونه مگس سیرفید (Dip:syrphidae) و دو گونه بالتوری (Neu:Chrysopidae) بودند. هم چنین از راسته بال غشاییان دو گونه پارازیتوئید (Hym:Aphidiidae & Pteromalidae) نیز جمع آوری شدند.

شته گردو که یکی از آفات مهم درختان گردو در دنیا و از جمله ایران می باشد، طی سال های 1376 و 1377 از نظر تغییرات جمعیت و شناسایی دشمنان طبیعی آن در ایستگاه تحقیقاتی خلعت پوشان دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز و ناحیه ای از شهرستان اسکو مورد بررسی قرار گرفت. نمونه برداری های مربوط به روند تغییرات جمعیت بطور هفتگی و در هر منطقه با جمع آوری 50 برگچه از 10 اصله درخت شاخص و بطور تصادفی از چهار جهت اصلی و قمست میانی تاج انجام گرفت. در آزمایشگاه هر یک از برگچه ها از نظر تعداد پوره ها، شته های بالغ و همچنین دشمنان طیبعی به دقت مورد شمارش قرار گرفت. شمارش شکارگرهای فعال و پرتحرک قبل از چیدن برگچه توسط لوپ دستی و به صورت درجا بعمل آمد. در بررسی های مربوط به شناسایی شکارگرها و پارازیتوئیدها، نمونه برداری ها هر سه روز یک بار و هر بار در دو نوبت قبل و بعدازظهر با استفاده از وسایل مختلفی نظیر پنس، لوله مکنده، قلم مو و یا با روش ضربه زدن صورت گرفت. نقطه اوج جمعیت شته در ایستگاه تحقیقاتی خلعت پوشان در سال 1376 در تاریخ 12 تیرماه و با 49±4.7 شته به ازای یک برگچه و در سال 77 در تاریخ 5 تیرماه با 8.4±1 شته به ازای یک برگچه حادث شد. این نقطه اوج جمعیت در منطقه اسکو طی سال های 76 و 77 به ترتیب با 21±3.1 و 25.52±3.06 شته به ازای یک برگچه در تاریخهای 30 و 8 خرداد ماه اتفاق افتاد. نتایج به دست آمده در خلعت پوشان بر خلاف منطقه اسکو نشانگر وجود اختلاف معنی دار بین انبوهی جمعیت شته در سال های 76 و 77 بود. همچنین جمعیت دشمنان طبیعی در سال 76 نسبت به سال 77 با اختلاف معنی داری (P<0.01) بیشتر بود. شکارگرهای جمع آوری و شناسایی شده از هر دو منطقه طی سال های مورد مطالعه شامل چهار گونه کفشدوزک، یک گونه باز بالتوری ها، سه گونه از سن ها، یک گونه از دوبالان و گونه هایی از دو خانواده از عنکبوت ها بودند. همچنین از راسته بال غشائیان یک گونه پارازیتوئید و دو گونه هیپرپارازیتوئید نیز جمع آوری و شناسایی شد.

در این تحقیق تغییرات جمعیت شته های کلزا و دشمنان طبیعی غالب آنها در طول سال های 87-1386 با نمونه برداری تصادفی از 50 بوته به صورت هفته ای دو بار در مزرعه کلزا مورد بررسی قرار گرفت. 3 گونه شته به اسامی شته خردل، Lipaphis erysimi Kalt.، شته سبز هلو، Sulzer Myzus persicae، و شته مومی کلم، Brevicoryne brassicae L.، شناسایی شدند. شته خردل با فراوانی نسبی 79 درصد گونه غالب شناخته شد و شته های مومی کلم و سبز هلو به ترتیب با فراوانی نسبی 12 و 9 درصد در رده های بعدی قرار گرفتند. شته خردل در نیمه دوم آذر، شته سبز هلو در نیمه اول دی و شته مومی کلم در نیمه دوم بهمن ماه ظاهر شدند. جمعیت شته های خردل و سبز هلو در نیمه دوم اسفند ماه و شته مومی کلم در اواخر اسفند ماه به اوج رسیده و در نهایت در اواخر فروردین ماه با گرم شدن هوا ناپدید گردیدند. شکارگرهای مهم آنها عبارتند از کفشدوزک Coccinella septempunctata L.، مگس سیرفید Episyrphus balteatus De Geer و بالتوری Chrysoperla carnea Stephens که فراوانی نسبی آنها به ترتیب 69، 24 و 7 درصد بود. اوج جمعیت کفشدوزک ها در نیمه دوم اسفند، مگس ها در اواخر اسفند و بالتوری ها در نیمه دوم فروردین ماه مشاهده شد. همچنین یک گونه پارازیتوئیدDiaeretiella rapae Mclntosh  و دو گونه هیپرپارازیتوئید Pachyneuron aphidis Bouche و Aphidencyrtus aphidovorus Mayr از شته های مومیایی شده کلزا شناسایی گردید. بیشترین درصد پارازیتیسم در نیمه اول فروردین 32 درصد و میانگین کل درصد پارازیتیسم بر اساس شته های مومیایی شده حدود 13 درصد مشاهده شد.